Vandaag komt Sinterklaas opnieuw aan in Nederland. Traditie. Een moment om stil te staan bij de veranderingen van de afgelopen vijftien jaar – veranderingen die niet vanzelf kwamen, maar voortkwamen uit gesprekken, geweldloze protesten van activisten die als reactie ook met geweld te maken kregen.
Dankzij de inzet en volhardendheid van mensen die Nederland is de Sinterklaas traditie eerlijker en inclusiever.
Jarenlang organiseerden Sinterklaasverenigingen in het land met het idee dat Zwarte Piet – de zwart geschminkte Black Face – een onmisbaar onderdeel van lokale intochten van Sinterklaas was. Pas toen ze in gesprek gingen met mensen (ouders van kinderen) van kleur en met activisten van Kick Out Zwarte Piet (KOZP), begon er iets te verschuiven.
Zoals een gesprek tussen Sinterklaas organisator René de Reus uit Zaandam en KOZP-voorman Jerry Afriyie:
De Reus: “Mijn argument, dat andere pieten het feest voor kinderen zou verpesten, werd door Jerry Affriyie van KOZP onderuit gehaald. Hij zei: ‘Maar er is al sinds jaren bijna geen zwarte piet meer op tv. Die kinderen weten niet beter.’ En hij wilde dat het voor zijn eigen kinderen ook leuk zou zijn. Daar had hij wel een punt.”
Dit soort gesprekken – eerlijk, soms ongemakkelijk, maar altijd direct contact – vormen al vijftien jaar de kracht van de verandering.
Veel mensen die nu voor inclusieve pieten zijn, begonnen ooit net als De Reus: overtuigd dat het gedoe eromheen overdreven was. Pas wie luistert naar ervaringen van mensen die zich gekwetst of buitengesloten voelen, ziet wat er achter het uiterlijk van een traditie schuilgaat. Wanneer iemand vertelt dat ze als kind gepest werd met “Zwarte Piet”, of dat de karikatuur voor hen verbonden is met een pijnlijke geschiedenis van slavernij en kolonialisme, opent dat een nieuw perspectief. Niet via beschuldigingen, maar via verhalen. (Artikel NRC)
De rol van KOZP en Nederland Wordt Beter
Echte vooruitgang ontstaat wanneer we niet langs elkaar heen praten, maar elkaar werkelijk proberen te begrijpen. Dat betekent: vragen stellen, luisteren zonder verdediging, en erkennen dat verschillende groepen verschillende ervaringen hebben.
Sinds 2010 trok KOZP het land door: racisme afbreken kan pas als we elkaar leren kennen en elkaars zorgen serieus nemen. Hun acties en campagnes zorgden niet alleen voor awareness: ze werden bedreigd en aangevallen door extreem rechtse groepen. Maar hadden ook gesprekken op straat, in buurthuizen, scholen, raadzalen, moskeeën, kerken en woonkamers hadden effect.
Nederland Wordt Beter werkte daarbij breder dan alleen het Sinterklaasfeest op 5 december. Ze ontwikkelden lespakketten, organiseerden bijeenkomsten, voerden gesprekken met gemeenten en ministers, en brachten het Zwart Manifest naar buiten – een plan met concrete stappen tegen anti-Zwart racisme. Veel van hun doelen worden nu zichtbaar in de tentoonstelling Nederland, word beter!, van het Amsterdam Museum in Noord die laat zien hoe vijftien jaar activisme ons land veranderde.
Een feest dat meegroeit
Dat Sinterklaas vandaag aankomt in een tijd waarin roetveegpieten steeds normaler zijn, laat zien hoe tradities kunnen meebewegen. Het feest is niet verdwenen – het is opener geworden. Kinderen herkennen pieten in allerlei vormen en kleuren, en dat blijkt net zo feestelijk te zijn. De vraag is niet of we tradities moeten afschaffen, maar hoe we ze kunnen aanpassen op een manier die voor iedereen goed voelt.
De beweging KOZP van Nederland Wordt Beter heft zichzelf inmiddels op, maar hun laatste boodschap is simpel en krachtig: Word beter.
Tentoonstelling Nederland Wordt Beter
Website Nederland Wordt Beter