De Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme heeft haar eindrapport gepubliceerd: Discriminatie doorbreken. Naar een overheid die discriminatie en racisme bestrijdt en voorkomt. Het zegt wat velen al jaren ervaren, onderzoeken en benoemen: discriminatie door de overheid is geen uitzondering, geen foutje in de uitvoering en geen incident. Het zit ingebouwd in wetten, regels, systemen, algoritmes, beleid en dagelijkse werkwijzen. Want waarom is discriminatie, ondanks jarenlang onderzoek, campagnes, trainingen, meldpunten en beleidsnota’s, nog steeds niet opgelost?
Uitvoeringsorganisaties en overheden hebben allemaal een verantwoordelijkheid om discriminatie te voorkomen en aan te pakken. Maar in de praktijk gebeurt dat lang niet altijd. Sterker nog: juist de instellingen die mensen zouden moeten beschermen, sluiten mensen soms uit, controleren hen harder, geloven hen minder snel of behandelen hen ongelijk.
De overheid moet niet alleen stoppen met discrimineren, maar discriminatie actief voorkomen. Dit vraagt om politieke verantwoordelijkheid, harde toetsing van beleid, verandering in de uitvoer, herstel voor mensen die geraakt zijn, en inspraak voor de communities die al jarenlang waarschuwen voor institutioneel racisme.
Want er is veel kennis beschikbaar over effectieve aanpakken tegen discriminatie en racisme. Maar kennis alleen verandert niets als organisaties die kennis niet willen toepassen, als beleid vrijblijvend en tijdelijk blijft, of als er geen consequenties zijn wanneer instellingen blijven discrimineren.
Een overheid die mensen ongelijk behandelt, tast het vertrouwen in de democratische rechtsstaat aan. En een overheid die weet dat discriminatie bestaat, maar onvoldoende ingrijpt, maakt zichzelf medeverantwoordelijk.
Dit rapport bevestigd wat grassrootsorganisaties, bewoners, meldpunten, onderzoekers en activisten al lang zeggen: racisme en discriminatie zijn structureel. Ze zitten niet alleen in individuele vooroordelen, maar ook in de manier waarop systemen zijn ontworpen en uitgevoerd.
De actieagenda van de staatscommissie mag daarom niet in een la verdwijnen, het moet toegepast worden.