De recente ontwikkelingen rond anti-azc-protesten laten zien hoe snel de toon in Nederland verhardt. Wat zou beginenn als lokale zorgen van bewoners, groeit steeds vaker uit tot situaties waarin intimidatie, dreiging en extreemrechts gedachtegoed de overhand krijgen. Dat is geen toeval – het is het resultaat van jarenlange normalisering van taal en ideeën die eerder onacceptabel waren.
Onderzoeker Jelle Postma waarschuwt terecht voor deze “glibberige helling”. Begrippen als “remigratie” worden steeds vaker gebruikt in het publieke debat, maar verhullen een harde werkelijkheid: het uitsluiten en verdrijven van mensen op basis van afkomst. Wanneer zulke termen dag-in-dag uit worden gemaakt in de politiek, is het onvermijdelijk dat ze op straat worden overgenomen – vaak in nog extremere vormen.
Wat we zien bij de azc-protesten is een verontrustend patroon. Bewoners uit de buurt met oprechte vragen en zorgen, die demonstreren en tegelijkertijd in gesprek willen. Anderzijds sluiten groepen aan die de spanningen bewust opvoeren. Daarachter opereren georganiseerde extreemrechtse netwerken, zoals Identitair Verzet, die protesten gebruiken om hun ideologie te verspreiden en deze escalatie aan te jagen. Dat deze groepen steeds zichtbaarder worden, is geen incident meer, maar een duidelijk signaal.
Politieke partijen dragen verantwoordelijkheid. Wanneer angst en verdeeldheid worden ingezet als politiek instrument, verschuift de norm. Het uitblijven van duidelijke afkeuring van geweld en extremisme maakt dat grenzen verder vervagen. Premier Rob Jetten en het kabinet moeten actief bijdragen aan de-escalatie en het beschermen van de rechtsstaat. Niet met halve uitspraken in talkshows, maar met heldere keuzes: tegen intimidatie, tegen racisme, tegen extremisme.
Maar verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij de politiek, ook bij ons. Wij moeten weigeren mee te gaan in de normalisering van haat. We moeten blijven benoemen wat er gebeurt, solidariteit tonen met mensen die doelwit zijn van uitsluiting, en ruimte maken voor echte gesprekken zonder dat die worden gekaapt door extremistische agenda’s. Want als we nu niet ingrijpen, verschuift de grens opnieuw.